Chuyên mục - Sách và Thư viện
Đến với tác phẩm hay: Những tấm gương ham đọc sách và tự học thời đại Hồ Chí Minh của Tiến sĩ Vũ Dương Thúy Ngà

Hiếu học và ham đọc sách là một truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Từ bao đời nay, truyền thống tốt đẹp đó đã góp phần hình thành trí tuệ, tâm hồn, nhân cách và phong thái của con người Việt Nam.

Tác phẩm "Những tấm gương ham đọc sách và tự học thời đại Hồ Chí Minh" của tiến sĩ Vũ Dương Thúy Ngà, do Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông phát hành năm 2016, cung cấp cho chúng ta nhiều tư liệu quý về những tấm gương hiếu học, ham đọc sách thời đại Hồ Chí Minh, mà tiêu biểu là chủ tịch Hồ Chí Minh và một số nhà Cách mạng, nhà khoa học lỗi lạc.

Cầm cuốn sách trên tay, bạn đọc sẽ muốn đọc liền một mạch vì sức thu hút, lôi cuốn của cách viết và bố cục của tác phẩm, đọc mà như nghe tác giả kể chuyện về phương pháp đọc sách, tự học, nghiên cứu của các nhà Cách mạng, nhà khoa học, khiến chúng ta muốn tìm hiểu, muốn biết để học tập và suy ngẫm ý thức tự tìm đến sách, tinh thần hiếu học của cha ông ta. Quyển sách gồm 200 trang, được chia làm 2 phần:

Phần 1: Hồ chủ tịch với đọc sách và tự học

Phần 2: Một số tấm gương ham đọc sách và tự học thời đại Hồ Chí Minh

Trong phần 1, tác giả cung cấp cho chúng ta nhiều tư liệu quý về tấm gương đọc sách và tự học của  chủ tịch Hồ Chí Minh.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhà nho, Bác Hồ đã được cha truyền dạy lòng trân trọng và ham mê đọc sách. Ngay từ thời niên thiếu, Bác luôn ghi nhớ lời cha dạy: "Học phải có sách", và "Việc đọc sách là đáng quý lắm, ngày nào chưa đọc được mười trang sách là ngày đó nhịn đói, nhịn khát". Chính sự giáo dưỡng ấy đã nuôi lớn tâm hồn Hồ Chí Minh, khiến sách báo trở thành người bạn đường thân thuộc của Bác trong suốt cuộc đời.Trong quá trình hoạt động Cách mạng, Bác tranh thủ thời giờ ban đêm để đọc sách báo, xem tài liệu; Đối với Bác "Sách là thuốc bổ tinh thần", " Sách là thuốc chữa tội ngu" và "Độc thư bất vong cứu quốc, Cứu quốc bất vong độc thư" (Đọc sách không quên cứu nước, Cứu nước không quên đọc sách).

Theo con số thống kê của Bảo tàng Hồ Chí Minh, tủ sách của Bác có khoảng 900 cuốn; Trong đó riêng tủ sách tại nhà sàn trước khi Bác mất có 226 cuốn và 47 tờ báo, tạp chí. Đó chính là gia sản quý giá nhất của một vị lãnh tụ thiên tài, của một con người vĩ đại cả cuộc đời vì nước, vì dân.

Không chỉ đơn thuần là người ham đọc sách, Hồ chủ tịch còn là người có những quan điểm hết sức tiến bộ và đúng đắn về sách báo cũng như về vai trò của sách báo đối với xã hội và cá nhân. Trên bình diện quốc gia, sự phát triển đa dạng của sách báo cũng là một dấu hiệu, một thước đo để đánh giá sự phát triển, mặt bằng văn hóa của một dân tộc; Trên bình diện cá nhân, sách báo chính là phương tiện giúp người đọc mở rộng tầm hiểu biết nhằm nâng cao trình độ và có những thông tin cần thiết để giải quyết công việc. Và đối với Bác Hồ, cốt lõi của việc đọc sách báo là đem ứng dụng vào thực tiễn. Dùng sách báo là phương tiện tuyên truyền, cổ động cho cách mạng, là vũ khí chiến đấu và là phương tiện đắc lực trong công tác giáo dục - đào tạo góp phần hình thành nên những con người mới có tri thức và ý thức làm chủ.

Trên từng trang, từng trang sách, tác giả dẫn dắt người đọc tìm hiểu đến phương pháp đọc sách báo của Bác Hồ, các nguồn tài liệu chủ tịch Hồ Chí Minh thường sử dụng, Hồ chủ tịch với việc sử dụng sức mạnh của báo chí, Hồ chủ tịch với công tác tuyên truyền giới thiệu sách báo, Hồ chủ tịch với việc hình thành nơi đọc sách cho nhân dân…

Từ bao đời nay, hiền tài luôn là nguyên khí của quốc gia; Dù cho yếu tố tài năng thiên bẩm có một ý nghĩa rất quan trọng, nhưng con đường duy nhất mà bất cứ ai muốn trở thành người tài cũng phải trải qua là học tập và không ngừng tự học.

Nói về sự tự học, Bác Hồ là tấm gương đáng cho chúng ta noi theo, ngay những năm bôn ba nước ngoài, Bác tự học bằng cách đọc rất nhiều tài liệu, sách báo. Bác là một bạn đọc thường xuyên của Thư viện công cộng Pháp, Bác khuyên chúng ta "Siêng xem sách và xem được nhiều sách là việc đáng quý" (HCM toàn tập, tập 5).Tìm hiểu các quan điểm về tự học của chủ tịch Hồ Chí Minh có nhiều điểm đáng để chúng ta học tập và noi theo.

Thứ nhất, mỗi người phải có ý thức tự học suốt đời

Thứ hai, để học tập đạt kết quả phải có động cơ trong sáng

Thứ ba, mỗi người phải triệt để tận dụng mọi hoàn cảnh, mọi phương tiện, mọi hình thức để học tập "Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học ở nhân dân"

Thứ tư, muốn tự học thành công, phải coi trọng tiếp thu tinh hoa của nhân loại và dân tộc

Những quan điểm của Hồ Chủ tịch về tự học sẽ mãi còn giá trị để mỗi người Việt Nam học tập và làm theo. Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cũng là học tập và làm theo tấm gương không ngừng tự học qua  việc đọc sách báo.

Tiếp đến với phần 2của cuốn sách, chúng ta được tác giả giới thiệu một số tấm gương ham đọc sách và tự học trong thời đại Hồ Chí Minh. Đó là: Đại tướng Võ Nguyên Giáp, vị đại tướng huyền thoại với việc đọc sách và tự học.

Để đề ra được những quyết sách đúng đắn trong công tác quân sự và khoa học, ông đã tìm hiểu, suy nghĩ, tự học hỏi, và đọc rất nhiều sách báo, luôn chịu khó tiếp xúc và lắng nghe. Không chỉ là một chỉ huy quân sự thiên tài, với sự uyên thâm về kiến thức và kinh nghiệm phong phú ông đã để lại cho đời nhiều tác phẩm có giá trị, 64 đầu sách với trên 10 vạn trang in, đóng góp vào kho tàng lý luận về chiến tranh nhân dân, về học thuyết quân sự Việt Nam vào kho tàng văn học và sử học của nước nhà.

Trong giới trí thứcViệt Nam không ai mà không biết giáo sư Tạ Quang Bửu một thiên huyền thoại về tự học và ham đọc sách. Khác với nhiều người, phương châm và mục đích học của ông là : Học để biết, để làm việc, chứ không học để lấy bằng cấp. Tìm hiểu về cuộc đời giáo sư, chúng ta nhận ra niềm đam mê của ông là : Học toàn diện. Ông không chỉ là nhà khoa học tự nhiên, kỹ thuật với nhiều thành tựu, công trình để đời, mà còn là người am hiểu nghệ thuật kiến trúc, sành hội họa và âm nhạc…Không chỉ nổi tiếng là người có tinh thần tự học không ngừng, giáo sư Tạ Quang Bửu còn nổi tiếng là người ham đọc sách, ông có thói quen đọc sách ở mọi nơi, mọi lúc, đọc rất nhanh, và  nhớ rất lâu " Người ta thường nhắc đến một đặc quyền duy nhất của giáo sư là quyền được vào tận kho sách của Thư viện Khoa học Trung ương để lục sách và quyền được đem sách về đọc ở nhà cho đến khi đọc xong". Đọc tác phẩm giúp chúng ta hiểu rỏ hơn về phương pháp tự học của giáo sư là tự học một cách sáng tạo, và ông cũng rất sáng tạo khi lĩnh hội , tích lũy các kiến thức từ sách báo; như lời giáo sư Lê Văn Thiêm nhận xét: "Khả năng đọc sách ở mọi lúc, mọi nơi, cách suy nghĩ sáng tạo, biến tri thức của sách thành bản lĩnh khoa học của mình, người khác thấy điều đó ở anh gần như một huyền thoại…"

Không có ai được coi là hiểu biết mà không đọc sách báo. Việc học thêm của mỗi người chủ yếu là trong sách báo, mà đầy đủ nhất là sách báo trong thư viện. Nói đến việc sử dụng hiệu quả thư viện trong công tác nghiên cứu khoa học, không thể không nhắc đến tấm gương hiếu học, yêu đọc sách của giáo sư Trần Đại Nghĩa, người được Hồ chủ tịch gọi là "một đại trí thức", một  "anh hùng lao động trí óc". Ông được mệnh danh là "ông vua vũ khí của Việt Nam".

Ông là một nhà yêu nước, nhà khoa học chân chính làm việc không biết mệt mỏi cho đến lúc cuối đời.Trong 11 năm ở Pháp, ông đã tự mò mẫm và bí mật học hỏi, sưu tầm tài liệu về các loại vũ khí ở các thư viện.        Ở thư viện trung bình ông phải đọc lướt qua chừng 20.000 đầu sách mới chọn được một cuốn có liên quan đến vũ khí. Trong số hơn một triệu tên sách ở thư viện, chỉ chọn ra được 50 cuốn mình cần!

Ở Pháp, ngoài các thư viện công cộng dùng cho mọi người còn có những tủ sách dành riêng cho các giáo sư, trong đó có nhiều tài liệu quý hiếm, bí mật. Ông Lễ  đã tìm mọi cách để khai thác tài liệu, lân la làm quen với người thủ thư, để cứ mỗi sáng thứ 6, ông viết những cuốn sách muốn mượn đưa cho người thủ thư, chiều đến nhận sách và trong 2 ngày phải đọc xong, sáng thứ hai phải trả lại thư viện để không bị phát hiện. Nhiều khi ông đã phải thức trắng đêm đọc sách để kịp sáng hôm sau đem sách đi trả. Khó khăn như vậy nhưng cuối cùng, sau 11 năm tìm kiếm, ông đã thu thập hơn 30.000 trang tài liệu về vũ khí và thuốc nổ, phần lớn là các tài liệu mật.Nhờ ham học, ông thông thạo các ngoại ngữ Pháp, Đức, Anh, Nga, Trung Quốc.

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa có những công trình khoa học có ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng, đóng góp to lớn trong hai cuộc kháng chiến cứu nước của dân tộc, từ súng không giật trong kháng chiến chống Pháp đến thiết bị rà phá thủy lôi trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa là người đứng đầu nhiều cơ quan của ngành khoa học công nghệ Việt Nam và Bộ Quốc phòng.Chúng ta vô cùng kính phục trí tuệ, tài năng sự kiên trì trong học tập và lao động khoa học không ngừng của giáo sư, ông đã sử dụng thư viện như người bạn thân thiết trong công tác nghiên cứu khoa học chế tạo vũ khí góp phần đấu tranh chống xâm lược, bảo vệ nền độc lập và hòa bình cho dân tộc.Cuộc đời và sự nghiệp của ông mãi là tấm gương sáng cho thế hệ mai sau noi theo

Ở Việt Nam, người đặt nền móng cho nhiều ngành khoa học xã hội và nhân văn đó là ông Đào Duy Anh. Ông là một trong số ít người Việt Nam được vinh danh trong tự điển Larousse với tư các là một nhà bách khoa thư của thời hiện đại. Để đạt được mọi thành công, chính là nhờ ở tinh thần tự học, ham đọc sách, say mê nghiên cứu, tích lũy tri thức, ý thức tìm tòi khám phá trong học thuật của ông. Để viết nên 2 bộ tự điển: Hán - Việt từ điển (1931) và Pháp - Việt từ điển (1936), ông đã đọc rất nhiều sách. Mỗi ngày ông làm việc từ 15 đến 16 tiếng; Và khi biên soạn Hán - Việt từ điển, ông đã thỉnh giáo Phan Bội Châu nhiều lần, ông cũng mất 6 năm nghiên cứu để biên soạn Pháp - Việt từ điển.

Cuốn Việt Nam Văn hóa sử cương, là cuốn sách về lịch sử văn hóa đầu tiên của nước ta được ông Đào Duy Anh cho ra đời năm 1938, để viết nên cuốn sách này ông đọc và sử dụng nhiều tư liệu cổ kim Đông Tây về lịch sử và văn hóa, giáo dục Việt Nam. Ông tâm sự rằng đã phải đọc và học rất nhiều, ông đã bỏ tiền để mua những quyển sách có giá trị và xây dựng cho mình một thư viện riêng, ông phải đi khảo sát, tìm tích xưa để có được hiểu biết đến ngọn nguồn. Cuốn sách đã cho người đọc thấy khả năng hệ thống hóa tư liệu rộng lớn của Đào Duy Anh

Đào Duy Anh đã để lại một di sản đồ sộ với trên 30 công trình về nghiên cứu và dịch thuật cổ văn. Ông là một học giả uyên bác, với tinh thần lao động khoa học không biết mệt mỏi, thể hiện một niềm đam mê, một hoài bão lớn và một nghị lực phi thường, ông được ví như "Cánh chim tinh vệ trước bể học không cùng"

Nói về lĩnh vực y học, chúng ta càng khâm phục khi đọc đường vào khoa học và đường đến thành công của giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng, ông là một nhà khoa học, một bác sĩ ngoại khoa nổi tiếng ở Việt Nam và thế giới. Ông đã có hơn 120 công trình, bài nghiên cứu được đăng trong các tạp chí trong nước và quốc tế. Tên tuổi của ông gắn liền với "Phương pháp cắt gan khô" hay còn gọi là "Phương pháp Tôn Thất Tùng" nổi tiếng. Trong lịch sử y học Việt Nam hiện đại, Tôn Thất Tùng là người mở đầu cho một thời kỳ phát triển ngành ngoại khoa.

Ngày 5 tháng 5 năm 1958, giáo sư thực hiện thành công ca mổ tim đầu tiên và đến năm1965 thực hiện thành công ca mổ tim bằng máy tim - phổi nhân tạo. Ông cũng là người đặt nền móng cho việc nghiên cứu tác hại của chất độc hóa học điôxin đến con người và môi trường tại Việt Nam, phương pháp điều trị ung thư gan bằng phẫu thuật kết hợp dùng miễn dịch, và cuốn sách nổi tiếng "Đường vào khoa học của tôi", cùng rất nhiều công trình khoa học khác,..Bí quyết của sự thành công này là trong quá trình học tập, làm việc và nghiên cứu, ông rất quan tâm việc đọc sách,với óc quan sát khách quan,và phương pháp nghiên cứu đúng đắn. Cuộc đời của giáo sư Tôn Thất Tùng là một bài học sống động và phong phú, một tấm gương trong sáng đối với mọi người, nhất là đối với những người làm công tác khoa học và đối với thanh niên

Đọc những trang cuối cùng quyển sách, chúng ta cùng tìm hiểu con đường dẫn đến thành công của nhà toán học Hoàng Tụy. Ông đã có nhiều đóng góp trong nghiên cứu khoa học, giảng dạy, viết sách; là tác giả của hơn 170 công trình khoa học được công bố trên các tạp chí toán học nổi tiếng trên thế giới. Ông là người sáng tạo ra Lý thuyết Tối ưu toàn cục.

Con đường dẫn đến thành công của ông là: không ngừng học và luôn say mê đọc sách. Với ông, sách không chỉ bồi bổ về tri thức mà còn nâng cao năng lực cảm thụ nghệ thuật và phương pháp tư duy. Người làm khoa học, ngoài các sách chuyên môn, cũng rất cần đọc sách văn học và các loại sách khác để có thể mở rộng tầm mắt và vốn kiến thức về văn hóa và cuộc sống. Ông thực sự mong mỏi: "học sinh, sinh viên và giới trí thức cần chú tâm hơn nữa đến đọc sách và tự học. Và không nên chỉ đơn thuần quan tâm đến sách chuyên môn hẹp, mà phải đọc rộng và đọc thêm sách về văn học nghệ thuật và các vấn đề xã hội khác."

Quyển sách đã được lật đến trang cuối cùng, thế mà dư âm vẫn còn vang bên tai, còn đọng trong tim ta sức ngân kỳ diệu, nó làm nảy ra suy tưởng và gợi lên tư duy ở người đọc, khiến lòng ta dâng trào niềm cảm xúc biết ơn và kính phục trước những tấm gương ham đọc sách và tự học thời đại Hồ Chí Minh, đã đem hết nhiệt huyết của mình trong lao động, học tập, chiến đấu, kiên định nghiêm túc trong nghiên cứu khoa học.

Cảm ơn  tác giả Vũ Dương Thúy Ngà đã thu thập và biên soạn  quyển sách đầy ý nghĩa giáo dục. Đây là cuốn sách có nhiều nguồn tư liệu phong phú, bổ ích đối với mọi người, trong công tác nghiên cứu và học tập. Quyển sách góp phần  nâng cao ý thức không ngừng học tập ở người đọc; thôi thúc mọi người sống sao cho có ý nghĩa, để không hỗ thẹn với sự hy sinh cống hiến của các bậc tiền bối, quyết tâm ra sức phấn đấu tích cực "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" để phục vụ tốt nhân dân và đất nước./.

Đỗ Thạch

Quay lại In bài viết

Các tin liên quan

Tin mới đăng

Liên kết website

Thông tin truy cập

Đang xem: 65
Hôm nay: 961
Hôm qua: 1949
Trong tuần: 4609
Trong tháng: 27283
Tất cả: 3621697